Image
053. Sayı (Temmuz 2013)

Kuzey Kafkasya'da Nüfus Değişimleri - 2. Bölüm

Kafdağı Dergisi Sahibi: Kuzey Kafk asya Kültür Haziran-Temmuz 1988 Derneği adına başkan Aslan Arı Yazı işleri müdürü: Mansur Ulutaşlı

 

Araştırma Derleme Komisyonu

Kuzey Kafkasyalı halklar arasında kentlileşme Sovyet döneminde başladı. 1920'lerin sonlarında bile Kuzey Kafkasyalılar kentlerde çok az görüldüğü halde, oldukça hızlı bir kentleşme süreci sonucu bu halkların kentli nüfus içindeki oranları büyük öl­çüde arttı. Daha önce belirttiğimiz gibi 1926-1959 döneminde özerk bölgelerdeki toplam nüfus artışı, Kuzey Kafkas halklarının nüfus artışından daha faz­laydı. (Bu olgu Tablo 6'daki toplam nüfus indeksle­rinde de görülmektedir.) Böylece, oran olarak Ku­zey Kafkasyalı nüfusta göreli bir azalma görüldü. Fakat 1950'lerin sonlarından başlayarak, Kuzey Kafkasyalıların ekonomik ve kültürel gelişimine paralel olarak, nüfus oranlarında bu halkların le­hine bir değişim olmuştur. Tablo 6'daki nüfus indeksleri, 1959'dan sonra Kuzey Kafkasyalı halkların hepsinde, gerek toplam, gerekse kentli nüfusta, özerk bölge toplamının çok üzerinde artışlar oldu­ğunu göstermektedir. Örneğin Kuzey Kafkasyalı halk­lar arsında en düşük kentleşme oranı olan Adiğe ÖB'deki Adiğelerin bile 1959-1970 dönemindeki 11 yıllık bir sürede kentli nüfusları %76 artmıştır. Aynı oran, Karaçay-Çerkes ÖB'deki Adiğelerde %164 ve Dağıstanlılarda %257'dir. (Çeçen-İnguşlarda bu oran %477'dir. Fakat bu oran, Kazakistan'dan dönen Çeçen-İnguşların etkisini de yansıtmaktadır.) Bu bölgelerin kent nüfuslarındaki artış ise Adiğe ÖB'de %56, Karaçay-Çerkes ÖB'de %70 ve Dağıstan ÖSSC'de %59'dur. Bu verilerden Adiğe ve Dağıstan­lıların özerk bölgelerindeki kentli nüfus içindeki oranlarının 1959'dan 1970'e kadar, sırasıyla, %13, %55 ve %62 arttığını saptayabiliriz. (Aynı artış hızı, Kabardey, Kuzey Oset ve Çeçen-İnguş halkları için, sırasıyla, %52, %40 ve %218'dir.) Bu olgu, Kuzey Kafkasya'daki özerk bölgelerde, kırsal kesim gibi kentlerin de zamanla daha çok "yerelleştiğini" göstermektedir. (Fakat bu önemli artışlara karşın, 1920'lerde hemen hiç kentli nüfusları olmayan bu halkların gürünüzde bile kentli nüfus içerisindeki oranlarının görece az olduğu unutulmamalıdır.)

Tablo 6'nın gösterdiği bir başka olgu da bu bölge­lerin kent nüfuslarındaki büyüme hızının Sovyetler Birliği ortalamasından fazla olmasıdır. Bu durum, bu bölgelerin ortalamanın üzerindeki sınai geli­şimlerinin bir ürünüdür. Tablo 7, Kuzey Kafkasya idari birimlerde ve Gürcistan'da, sınai sektörde çalışan işçi nüfusunun artışını göstermektedir. Adi­ğe ÖB'yi de içeren Krasnodar Kray hariç, Kuzey Kaf­kasya'daki tüm bölgelerde sınai nüfus, 1940-1975 arasında 4-5 kat artmıştır. (Bu artış özellikle 1960'dan sonra yoğunlaşmıştır.) Aynı dönemde tüm Sovyetler Birliği'ndeki artış 2.6 kattır.

V.

Bu kısa çalışmamızın sonuçlarından görüldüğü gibi Kuzey Kafkasya nüfusundaki değişmeler iki ana döneme ayrılabilir. 1950'lerin sonlarına kadar devam eden birinci dönemde, bu bölgelerde artan (sınai) nüfus ihtiyacı önemli ölçüde dış göçler ile sağlanmış, bunun sonucu yerel halkların toplam nüfustaki oranlarında düşmeler görünmüştür. 1960'larda başlayan ve halen devam eden ikinci dönemde ise, yerel halkların sınai ve kentsel nüfusa ka­tılma oranları daha belirleyici olmaya başlamış ve bu halkların hem kent, hem de kır nüfusu içerisin­deki oranları artmaya başlamıştır. Kentleşme, ka­dınların eğitime daha çok katılmaları, evlenme yaşının artması gibi etkenler sonucu Kuzey Kafkas­ya halkları ile bu bölgedeki diğer halklar arasındaki doğal nüfus artış oranlarında görülen farklılık kapanma yönünde bir eğilim göstermekle birlikte, daha uzunca bir süre Kuzey Kafkasya halklarının daha büyük nüfus artış hızına sahip olacağı anlaşılmaktadır.

Kaynaklar:

-Akıner, S., Islamic Peoples of the Soviet Union, London: Kegan Paul International, 1983.

-Bond, A.R. ve Lydolph, P.E., "Soviet Population Change and City Growth, 1970-1979: A Preliminary Report", Soviet Geography, c.20, n.8, ss.461-488.

-Bromley, J.V. et.al., Present-day Ethnic Processes in the USSR, Moskova: Progress Publishers, 1982.

-Jones, E. ve Grupp, F.W., Modernization, Value Change and Fertility in the Soviet Union, Cambridge: Cambridge University Press, 1987.

-Lydolph, P.E., Johnson, R. ve Mills, M.E., "Recent Population Trends in the USSR", Soviet Geography, 1978, c.19, s.8, ss.505-539.

-Sagers, M.J., "Regional Distribution of Industrial Employment in the USSR", Soviet Geography, 1984, c.25, n.3, ss.166-176.

-Shabad, T., "Population Trends of Soviet Cities, 1970-1984", Soviet Geography, 1985, c.26, n.2, ss.109-153.

-Volkova, N.G., "Changes in the Ethnic Composition of the Urban Population of the North Caucasus During the Soviet Period", Soviet Sociology, 1965, c.4, n.2, ss.17-33.

 

 

YORUMLAYIN

Sayın okurumuz, yorum yapabilmek için üye olmanız gerekmektedir. Üye girişi yapmak için tıklayınız.

600 karakter kaldı

Henüz yorum eklenmemiş

GAZETE

ARAMA EKLENTİSİ

Banner